Önləmlər təbii ki, istehsalçı, istehlakçı və rəsmi qurumlar arasında paylaşılmalıdır. Burada istehlakçı üçün, ən asan və təsirli önləmlər olaraq istilik işləmi (yani bişirmə), soyuqda mühafizə və hazır məhsullarda son istifadə tarixlərinə diqqət etmək olmalıdır.

Ancaq bu şəkildə zərərli, zərərsiz mikroorqanizmlərin çoxlamaları yavaşladılaraq böyük ehtimal qida zəhərlənmələrinin qarşısı alınır.

Çünki ölkəmizdə pendir istehsalı bəzi yerlərdə hələ çiy süddən hazırlanır. Çiy süddən emal edilən ağ pendirlərin duzlu salamura suyunda ən az 90 gün müddətlə soyuqda saxlanması şərtdir. Ancaq bu sayədə çiy süddən qaynaqlanan təhlükəli mikroorqanizmlər zərərsiz hala gətirilə bilir. Bənzər şəkildə, təzə kaşar pendirlərinin emalında da mütləq pasterizə süd istifadə edilməlidir. Keçmiş kaşarlarda ən az 60 günlük olğunlaşma müddətinə riayət edilməlidir. Neylon qablaşdırmalı pendirlərin çoxu “təzə kaşar” sinifinə girirlər. Bu pendirlərin qablaşdırmalarından pasterizə süddən əldə edilib edilmədiyinə mütləq baxılmalıdır.

Pendirlərin xaricində əsasən qəlyanaltıda və şirnilərin üzərinə qoyaraq yediyimiz qaymaq da pasterizə süddən əldə edilməmişsə bizi “zoonozlar” ilə qarşı qarşıya gətirir. Yenə kərə yağı istehlakında qəlyanaltılıq və yeməklik kərə yağı fərqinin bilinməsi çox önəm daşıyır. Belə ki, yeməklik kərə yağı pasterizə edilməmiş süddən əldə edildiyi üçün qəlyanaltıda çörək üzərinə sürtülüb yeyilməsi təhlükə ərz edir. Bu səbəblə yeməklik kərə yağları ancaq istilik işləmindən keçirilib istehlak edilə bilirlər. Bənzər təhlükə dondurma üçün də keçərlidir.

Saydığımız zərərli bakteriyaların hamısı da təəssüf ki südə keçir. Bu səbəblə içmə südü alarkən təhlükəsiz və tanınmış  müəssisələrin məhsulu olan pasterizə südlər seçilməlidir. Pasterizə günlük südlərin satılmadığı yerlərdə, açıq olaraq alınan südün hər şeydən öncə qaynağı bilinməli və evdə ən azından qabarana qədər bişirilməlidir.

Günlük pasterizə südlər mütləq soyuducunda mühafizə edilməli, son istifadə tarixlərinin xaricində alınmamalı və istehlak edilməməlidir. Dayanıqlı südlər (UHT süd) xaricində mühafizə edilə bilirlərsə də son istifadə tarixləri keçənlər qəti şəkildə içilməməlidir. Süd məhsulları içərisində zərərli mikroorqanizmlər baxımından ən təhlükəsizi yoğurt ikən, ən riskli olanı da təzə pendirlər və çiy kremdir.

Heyvan mənşəli qida maddələri faydaları ilə yanaşı bitki mənşəli qidalardan çox bəzi riskləri də mövcud olur. Bunların başında da heyvanlardan insanlara keçən xəstəliklər səbəbləri gəlir. “Zoonoz” adını verdiyimiz bu səbəblərin sayının 200-ün üzərində olduğunu öncəliklə bildirək. Ən təhlükəli və tanınmışlarına örnək olaraq da vərəm, bruselyoz, quduz və salmonelloz xəstəliklərini göstərə bilərik. Bundan başqa təhlükəli qida zəhərlənmələrinin səbəbləri də böyük əksəriyyətlə heyvan mənşəli qidalarla insanlara keçirlər.

Heyvan mənşəli qida maddəsi deyilincə ağıla ilk olaraq ət, süd ilə bunlardan əldə əldən sucuq, kolbasa, sosiska, pendir, yoğurt, kərə yağı, dondurma və s. məhsullar gəlir. Saydığımız bu qida maddələri bütün dünya ölkələrində olduğu kimi ölkəmizdə də sevilərək istehlak edilir.

Qidada sənayeləşmə 100 ildir davam edir. Sənayeyə girən qida məhsullarının saxlanma müddətini uzatmaq üçün istifadə edilən metodlar yüksək istilik, yüksək təzyiq, bunların birləşməsi və 232 radioaktiv şüalanmalardır. Heyvanın əti, sümüyü, yağı və fərqli qatqı maddələrinin qaynadılıb qatılaşdırılması nəticəsində əldə edilən bulyon heyvani bir məhsuldur. Tətbiqatlar qidanın dad, qoxu və görünüşünü dəyişdirsə belə, son nəticədə bulyon heyvansal bir məhsuldur. Ancaq üsuluna uyğun kəsilməmiş heyvandan əldə edilən bulyonun halal olduğu deyilə bilməz.

Günümüzdəki uşaqların böyük qismində bəzi ortaq xüsusiyyətlər görünür. Aşırı enerjililik adlandırılan hiperaktivlik, aqressivlik, düşünmədən tez qərar vermək, duyğusal partlama, ünsiyyət qura bilməmək, anlama çətinliyi, diqqət 230 dağınıqlığı bu xüsusiyyətlərin başında gəlir. Elmi araşdırmalar göstərmişdir ki, bu davranışların təməlində uşaqların çox istifadə etdiyi qablaşdırılmış qidalardakı qatqı maddələr durur. Bu qatqı maddələri qidalanmadan çıxarıldıqda isə, uşaqların bu davranışlarının düzəldiyi görülür. İngiltərədə, Souzhampton Universitetində 2007-ci ildə aparılan bir araşdırmada qida qatqı maddələrinin hiperaktivlik ilə əlaqəli olduğu açıqlandı. Qida Standartları Agentliyi elmi təşkilatının başçısı Dr. Andryu Wadge diqqət əskikliyi və hiperaktivlik pozğunluğu olan uşaqların boyasız qidalar yeməsini tövsiyə edirdi. Aparılan fərqli elmi araşdırmalar da xüsusilə ləzzət artırıcı, rəngləndirici və qoruyucu qatqı maddələrinin bu təsirlərə səbəb olduğunu söyləyir. Qatqı maddələrinin sadəcə uşaqlarda deyil, yaşlı kimsələrdə də müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb olduğu görüldü. Bunlar: ürək bulanma, qusma, ishal, ekzema, örə, bağırsaq xəstəliyi irtihabı, rinit, bronxospazm, anjiödem (dərialtı şiş), eksfoliativ dermatit, miqren, anaflaksi, hiperaktivlik və digər davranış pozğunluqlarıdır. Tartrazin (E 102): hazır jele qarışıqları, içki tozları, meyvə cövhərli şirniyyatlar, krevet konservası, hazır keks, peçenyelər və spirtsiz içkilərdə istifadə edilən bir rəngləndiricidir. Araşdırmalar göstərmişdir ki, tartrazinin istifadəsi ilə uşaqlardakı hiperaktivlik arasında əlaqə mümkündür. Uşaqlarda hiperaktivliyə ən çox səbəb olan qatqı maddələri isə bu şəkildə göstərilir: E 102 (tartrazin) - rəng maddəsi, E 104 (xinolin sarısı) - rəng maddəsi, E 110 (günbatışı sarısı) - rəng maddəsi, E 122 (karmozin) - rəng maddəsi, E 124 (koşinal qırmızısı) - rəng maddəsi, E 127 (eritrosin) - rəng maddəsi, E 129 (allura qırmızısı) - rəng maddəsi, E 210, 211, 212, 213 (benzoatlar) - qoruyucu, E 250, 251 (nitrat və nitrit) - qoruyucu, aromalandırıcı, E 621(MSG) - süni şirinləşdirici, E 951 (aspartam) - süni şirinləşdirici.

Xüsusilə Müsəlman olmayan ölkələrdə yaşayanlar və ya bu ölkələrə səyahət edənlər halallıq baxımından daha uyğun ola bilər düşüncəsi ilə koşer məhsullara üstünlük verirlər. Kosher (koşer) Yəhudi inancına mənsub olan insanların qida maddələrində axtardığı yeyilə bilmə icazəsini göstərən bir ifadədir. Yəhudi dini təşkilatlarının nəzarət və icazəsi ilə verilir. Koşer məhsullar İslamda bu şəkildə qiymətləndirilir: İslam fiqhində halal və haram anlayışları həyatın bütün mərhələlərinə aid olduğu halda, koşer yalnız qida ilə məhduddur. Qidalarda halala bənzəmək mənası ola bilər, lakin eynilə halal qəbul edilə bilməzlər. Məsələn: halal kəsilən ətin şərabla qarışdırılması koşer şərtinə uyğun olduğu halda, belə bir ət məhsulu İslama görə haramdır. Dolayısı ilə koşer markalı bir məhsulun içində spirt ola bilər. Jelatin, qliserin və digər heyvani qatqı maddələrinin mənşəyi nə olursa olsun, koşer markalı məhsullarda istifadə edilə bilər. Ətlərin kəsimi hahamların nəzarətində də olsa, kəsim əsnasında Allahın adı zikr edilmir. Bunlar və daha bir çox fərqliliklər koşer məhsullarını heç olmasa şübhəli hala gətirməkdədir

Pəhriz saxlayan insanlara gündə 2 litr su içmələri tövsiyə edilir. Bu, onsuz da doğru deyildir. “Gündəlik 2 litr suyu içə bilmədiyimiz üçün meyvə şirəsi içsək, eyni nəticəni alarıqmı?” - deyirlər. Meyvə şirəsi saf suyun yerini heç vaxt verməz. Meyvə şirəsi hal-hazırda bir qida maddəsidir. Hər nə qədər meyvə şirəsi bədənin su ehtiyacını bir az da olsa aradan qaldıra bilsə də, içilən su ehtiyacını tamamilə təmin edə bilmir. Qablaşdırılan bir qida maddəsinin təzəliyi və təbiiliyi əlbəttə ki mübahisəli bir məsələdir. Bu şəkildə satılan meyvə şirələrinin içərisində fruktoza başda olmaqla, bol miqdarda kimyəvi maddə vardır. Fruktoza qan şəkərinin yüksəlməsinə, mədəaltı dəmirin çoxalmasına və böyrəklərin yorulmasına səbəb olan bir maddədir. Buna görə qablaşdırılmış meyvə şirələrinin əvəzinə meyvənin özünü yemək sağlamlıq baxımından daha ağıllı bir iş olacaq. Çünki meyvələrin içərisindəkı lət və liflər şəkərin qana qarışmasına mane olurlar.

Qazlı içkilərdə meyvə esensiyasının nazikləşdirilməsi və sənayedə istifadəyə hazır hala gətirilməsi işlərində etil spirti istifadə edilir. Ancaq istehsal yerlərində konsentrat əvəzinə təbii meyvədən əldə edilən meyvə şirəsinə spirt əlavə edilmir. Konsentratdan meyvə şirəsi əldə edilən fabriklərdə alternativ variantlar olsa da, firmaların hansı şəkildə istehsal etdiklərini bildirmələri lazımdır.

Ümumiyyətlə meyvə şirəsində meyvənin təbiətindən gələn vitaminlərin olması fikri geniş yayılsa da, həqiqət burada da fərqlidır. Çünki termoemal nəticəsində vitaminlər zəifləyir, meyvə şirələrinin vitaminlərlə qüvvətləndirilməsi kimyəvi maddələrlə həyata keçirilir. Ancaq bu vəziyyət qutunun üzərindəki məlumatda və satış mərhələsində rahatlıqla görülə bilmir.

Hər meyvənin yığım vaxtı fərqlidir. Buna görə hər mövsüm hər meyvəni tapa bilmək mümkün deyildir. İnsanları hər zaman meyvə şirəsi ilə təmin etmək üçün mövsümündəki meyvələr konsentrat halına gətirilir. Konsentrat halına gətirilən meyvə şirələri ehtiyaca görə müəyyən miqdarda kimyəvi maddələr və su əlavə edilərək satışa çıxarılır.

Böyük ticarət mərkəzlərinin və marketlərin rəflərində olan meyvə şirələri konsentratdan əldə edilir. Təzə sıxılan meyvə şirələrindən əldə edilən konsentratlar içki doldurma fabriklərinə aparılır, su ilə sadələşdirilərək meyvə nektarı əldə edilir. Şəkər və turşu əlavə edilərək içilə biləcək şəklə gətirilən meyvə şirəsi qablaşdırılaraq rəflərdə yerləşdirilir.

Meyvə şirəsi: meyvə püresi və meyvə konsentratından əldə edilən su, şəkər və müəyyən aroma maddələri əlavə olunaraq hazırlanan bir içkidir. İçində ən az 10% təbii meyvə konsentratı vardır.

Meyvə nektarı konsentratora az da olsa su əlavə edilərək hazırlanır. Nektarın içində ən az 25-50% təbii meyvə konsentrantı olur. Şaftalı, ərik kimi meyvələrin şirələri qatı olduğu üçün bu meyvələrdən nektar alına bilinmir.

Meyvə şirəsinin içindəki təbii meyvə 100%-ə çatır. Ancaq qaba doldurulan meyvə şirələri üçün eyni ifadəni söyləmək mümkün deyildir. Təbii meyvələrdən, xüsusilə portağal, üzüm və almadan əldə edilə bilən meyvə şirəsi müxtəlif səviyyələrdə qalır, hətta bəzən sadəcə meyvənin rəng, dad və qoxusunu daşıyır.

Aromalı qatıqlarda jelatin istifadəsi sərbəstdir. Bunu görən süzmə qatıq istehsalçıları sui-istifadə edərək əvvəl aromalı qatıq istehsalına icazə alırlar. Aldıqları jelatinləri aromalı qatıqda deyil, daha qazanclı olduğu üçün süzmə qatıqda istifadə edirlər. Belə olunca, süzmə qatıq istehsalçısı südü jelatinlə qatılaşdırıb 3 litr yerinə 2 litr süddən 1 kq süzmə qatıq əldə edir. Beləliklə, istifadəçini aldadır. Bir başqası bəzi firmaların müddəti keçmiş qatıqlarını alır, kiflərini sıyırır, süzür və həqiqi süzmə qatıq deyə bazara daxil edir. Bu vəziyyətdə yalnız saxtakarlıq edilməklə qalınmış olmur, insan sağlamlığı da təhlükəyə atılır.

Kəsimin asan ola bilməsi üçün toyuqlar kəsimdən əvvəl elektrikli suya batırılıb bayıltılır. Bu əməliyyat toyuq kəsilərkən bədənindəki qanın tam olaraq axmasına mane olur. Ayrıca, bəzi toyuqlar elektrikli sudan ölü olaraq çıxır. Toyuğun kəsilmədən ölməsi və qanının tam axmaması halallığına manedir

Rendering yem: qan, tük, daxili orqanlar, baş və ayaqlar, sümük kimi sallaqxana artıqlarının emal edilib un halına gətirilməsi ilə hazırlanır və toyuqlara yedirilir. Bu yemlərlə qidalanan bir toyuğun əti dinimizə görə halal olmur. Toyuğun halal ola bilməsi üçün 100% bitki mənşəli yemlə bəslənməsi şərtdir.